آذربايجان در همراهى سليمان تركمان همّت بر عزيمت مملكت خود گماشتند . و غالبا اين واقعهء عظيم الشأن در اثناى شهور سنهء خمس و تسعين و ثمانمائه ( 895 ) واقع شد « 1 » و جسد همايون سلطان شهيد در موضع تبرسران مدفون گرديد . رحمة اللّه تعالى عليه و آبائه الكرام الى قيام السّاعة و ساعة القيام « 2 » . اخبار در ذكر احوال نفيسهء اين دودمان فقر و فخر و محبوس شدن شاهزادگان در مملكت فارس به قلعهء اصطخر « 3 » كلك مشكين‌سلك وقايع‌طراز داستان سخن و خامهء عنبرين شمامهء گوشواره‌ساز دفاتر نوى و كهن صفحه سمن « 4 » را به اين‌گونه به مشك ختن مزيّن ساخته و واقعات ليل و نهار را به اين نمونه در يكديگر آميخته كه چون خبر اين واقعهء ناخوش‌اثر در هر شهر و كشور مشهور و سمر گشت و غازيان لشكر غزاشعار در هر گوشه و كنار بودند . و چند روزى بر اين گذشت صوفيان صفا [ 74 ] جوى از هر طرف در تكاپوى آمده خطّهء اردبيل را مقصد اقصى دانسته به آنجا شتافتند . و نوبت ديگر خود را از

--> ( 1 ) . جهان‌آرا ، ص 262 ؛ جواهر الاخبار ، ص 12 . « و اين واقعهء عظمى در سنهء ثلث تسعين و ثمانمائه ( 893 ) روى نمود » . تاريخ ايلچى نظام شاه ، ص 4 : اين واقعه در شعبان سنهء ثلاث و تسعين و ثمانمائه ( 893 ) روى نمود ، در تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ج 1 ، ص 21 و احسن التّواريخ ، ص 614 نيز شعبان 893 ثبت شده است . در نسخهء تهران ( ش 4323 ) اربع تسعين ثمانمائه ( 894 ) را ذكر شده است و در خلد برين ، ص 57 و حبيب السير ، ج 4 ، ص 433 سال 895 ه ق . قيد شده است . ( 2 ) . ترجمه : « رحمت خداوند متعال بر او و نياكان بزرگوار او باد تا برپايى روز رستاخيز و هنگام رستاخيز » . ( 3 ) . اصطخر : از ولايت بسيار قديمى ايران كه تمام قسمت فارس شمالى را شامل مىگرديد . اين ولايت از قرون وسطى يزد و شهرهاى حول و حوش آن و اراضى و قرايى را كه در امتداد حاشيهء كوير لوت است نيز شامل بود . اسم اصطخر را اعراب بر شهرى نهادند كه در زمان ساسانيان ، يونانيان آن را « پرسپوليس » مىناميدند . اين شهر در كنار رود پلوار واقع بود و بر فراز كوه‌هاى شمال باخترى اصطخر سه قلعه بود . يكى قلعهء اصطخر يار ، ديگر قلعهء شكسته و سوّم قلعهء شنكوان . اين سه قلعه را روى هم سه‌گنبدان مىگفتند ( جغرافياى تاريخى ، صص 97 - 296 ) . قلعهء اصطخر قلعه‌اى است بر تپهء سنگى در نزديكى نهربند امير فاصلهء آن تا شيراز از جانب خاور 35 هزار گز بوده . اين قلعه در وسط جلگهء پهناورى قرار داشت كه امروزه آن را مرودشت مىنامند . ( لغت‌نامه ) . ( 4 ) . و : سخن .